सरोज सापकोटा
बनेपा/कृषिप्रधान देश नेपालमा सरकारको नीति तथा कार्यक्रमदेखि बजेटमा कृषिलाई नै पहिलो ‘प्राथमिकता’ का साथ राखि बजेट बनाइन्छ । बिडम्बना मलकै अभाबमा किसानहरु को वर्षेनी छटपटी सुरु हुने गरेको छ । यस बर्ष पनि विगतका बर्षहरुमा झैं किसानहरुको दुःखको समय फेरी सुरु भएकोे छ । १ बोरा मल लिन लाई घण्टौं लाइन बस्नुपर्ने, कालोबजारी मार्फत मल खरिद गर्नुपर्ने, सरकारको आसमा किसानको समस्या उस्तै रहिरहने बिषय यो बर्ष पनि सुरु भएको छ । किसानले भोग्ने पीडा र कथा उही हुन्छ, उहि कथा प्रत्येक बर्ष दोहोरिने गरेको छ । सरकारको आश्वासन प्रत्येक बर्ष उस्तै हुने गरेको छ । जति किसानहरुलाई आश्वासन दिने गरे पनि किसानका समस्या समाधान नहुँदा समस्याको खाल्डो पुरिने भन्दा पनि गहिरिँदै जाने गरेको छ ।
फोटो फाइल साझा पत्रिका
मकै गोडे पछि र धान रोप्नुअघि मल चाहिन्छ भन्ने कुरा सरकार र सरकारका कृषि निकायलाई थाहा छ । तर पनि सरकार र मातहतका कार्यालयले कानमा तेल हालेर बसे पछि किसानका समस्या जहिल्यै उस्तै रुपमा आउने गरेको छ । देश संघियतामा गए सँगै केन्द्रदेखि प्रदेशसम्म कृषि मन्त्रालय छन् । मन्त्री पनि छन्, कर्मचारीको त कुरै छाड्नुस् कति हो कति । राज्यको करबाट मन्त्रीदेखि कर्मचारीले सेवा सुविधा लिएकै छन् । तर, किसानका मलको दर्द र पीडालाई मलम लगाउन न मन्त्री तयार छन्, न त कर्मचारी नै । सधै सबै बर्ष सबै रमिते मात्र छन्, किसान पिडामा धरधरी रोइरहेका छन् ।
कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयका अनुसार मुलुकमा ६ लाख मेट्रिकटन मल चाहिन्छ । तर, १ लाख मेट्रिकटन युरिया, ४४ हजार ७ सय मेट्रिकटन डीएपी र ७ हजार ५ सय मेट्रिकटन एमओपी मात्रै सरकारले आपूर्ति गरेको छ । २ लाख २२ हजार मेट्रिकटन मल आउने क्रममा रहेको कृषि मन्त्रालयले जनाएको छ । यस सँगै काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाका किसानहरु पनि मलको अभाबमा छनपटाउन थालेका छन् । राजधानीबाट नजिकको जिल्ला काभ्रेपलाञ्चोकमा पनि मलको अभाबमा किसानहरु छटपटाउन थालेका हुन् ।
कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडको १ लाख ५ हजार मेट्रिकटन र साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेसनको भागको १ लाख १७ हजार मेट्रिकटन मल असार मसान्तभित्र आइपुग्न मन्त्रालयले जनाएको छ । आपूर्तिकर्ताले समयमै मल नल्याएका कारण ठेक्का रद्द गरी कारबाही प्रक्रिया अघि बढाइएको मन्त्रालय श्रोतले जनाएको छ । कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड र साल्ट ट्रेडिङले ठेक्का लगाएको मल सबै आइपुगे पनि किसानलाई पर्याप्त हुनेछैन । सरकारले गत वर्ष साढे चार लाख मेट्रिकटन मल ल्याइएको थियो । यस वर्ष गत सालको जति पनि मल ल्याउन सकेको छैन । मन्त्रालयका अनुसार ४१ लाखभन्दा बढी हेक्टर जमिनमा खेतीपाती हुन्छ । मल तथा सिँचाइ अभावकै कारण ८ लाख बढी हेक्टर जमिन सधैं बाँझो रहन्छ । मल अभावका कारण बजारमा मलको भाउ पनि ह्वात्तै बढेको छ । गत वर्षको जेठमा युरिया ५५ रुपैयाँ र डीएपीको मूल्य प्रतिकेजी ८२ रुपैयाँ थियो । यो वर्ष युरियाको १ सय ३९ रुपैयाँ र डीएपीको १ सय ६८ रुपैयाँ प्रतिकेजी मूल्य पुगेको कृषि सामाग्री केन्द्रले जनाएको छ ।
सरकारले मल आपूर्तिका लागि भारत सरकारसँग जीटूजी गरेको छ । आगामी पाँच वर्षमा ५ लाख ६५ हजार मेट्रिकटन युरिया र ३ लाख ७० हजार मेट्रिकटन डीएपी मल खरिद गर्न भारत सरकारसँग जीटूजी भएको मन्त्रालयले जनाएको छ । अब सरकारले जीटूजीमार्फत रासायानिक मल ल्याउन लागेको बताएको छ तर पनि मल सबै किसानहरुले पाउने हुन् कि हैनन् भन्ने बिषयले किसानहरुलाई तनाब दिएको छ । नियमित रूपमा ग्लोबल टेन्डरको बाहेक सरकारले प्रमुख बालीको सिजनमा हुने मल अभावलाई कम गर्न साथै रासायनिक मलको सहज आपूर्ति र उपलब्धता गराउने उद्देश्य राखिएको छ । जसका लागि सरकारले भारत सरकारसँग सरकार–सरकार प्रक्रियाबाट आगामी पाँच वर्षमा ५ लाख ६५ हजार मेट्रिकटन युरिया र ३ लाख ७० हजार मेट्रिकटन डीएपी मल खरिद गर्ने गरी सम्झौता गरेको छ । यो सम्झौताअनुसार १ लाख ५० हजार मेट्रिकटन मल यसै आर्थिक वर्षभित्र भारतबाट ल्याउने तयारी भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ । यो सम्झौताअनुसार खरिद प्रक्रिया अगाडि बढाउन नेपाल सरकारका तर्फबाट कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड र भारत सरकारका तर्फबाट राष्ट्रिय केमिकल्स एन्ड फर्टिलाइजर लिमिटेडलाई जिम्मेवारी दिइएको छ । तर पनि मलको हाहाकार देखाएर कोही ब्यक्तिहरु मालामाल हुने कारण पनि प्रत्येक बर्ष समस्या सिर्जना हुने गरेको जानकारहरु बताउँछन् ।
बनेपा/देशैभरी मल अभाब भए सँगै काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा पनि मल अभावको समस्या विगतमा जस्तै देखिन थालेको छ । जिल्लाका १३ वटा स्थानिय तहका किसानहरुलाई कम्तिमा १३ हजार मेट्रिक टन मल आवश्यक रहेको कृषि साग्रमी कम्पनी लिमिटेड काभ्रेपलाञ्चोकले जनाएको छ । कृषि सामाग्री कम्पनी लिमिटेड धुलिखेल काभ्रेपलाञ्चोकका अनुसार जिल्लामा सात हजार मेट्रिक टन युरिया, चार हजार मेट्रिक टन डिएपी र दुई हजार मेट्रिक टन पोटास आवश्यक रहेको छ ।
पहिलाका बर्षहरुमा पनि आएको मललाई दामासाही रूपमा बितरण गरेको तर मलनै हाहाकार भएपछि किसानहरुलाई वितरण गर्न नसकेका केन्द्रले जनाएको छ । विविध कारण नाकाबाट मल नआएको कारण पनि जिल्लामा मलको हाहाकार भएको केन्द्रको ठम्याई छ । कृषि सामाग्री कम्पनी लिमिटेड धुलिखेल काभ्रेपलाञ्चोकले चारवटा जिल्लामा मल वितरण गर्दै आएको छ । चार जिल्लामा चार सय डिलर रहेको केन्द्रले जनाएको छ ।
