नेपालको महान् पर्व दशैं सुरु हुने पहिलो दिनलाई घटस्थापना भनिन्छ। यस दिन प्रत्येक घरमा देवी दुर्गाको प्रतीकका रूपमा जमरा राख्ने परम्परा छ। जमरा शक्तिको प्रतीक मानिन्छ र विजयादशमीका दिन टीकासँगै अर्पण गरिन्छ।
हिन्दु धर्मशास्त्रअनुसार घटस्थापनाका दिन देवी दुर्गालाई आवाहन गरी शक्तिस्वरूप पूजा गरिन्छ। घरमा राखिएको घट (कलश) मा शक्ति आह्वान गरिन्छ र त्यसैसँग जमरा पनि राखिन्छ। यसरी उम्रिएको जमरा आशिष, समृद्धि र शक्ति प्राप्तिको प्रतीक हो।
१. स्थान शुद्धिकरण
घरको पूजा कोठा वा पवित्र ठाउँ रोजिन्छ।
जमीन वा भाँडो सफा गरी पीठो, गेरु वा गोबरले लिपिन्छ।
कलश स्थापन
माटो वा तामाको भाँडो (कलश)मा जल भरेर अक्षता, फलफूल, सिक्का वा नवरत्न राखिन्छ।
कलशको मुखमा टपरी (धानको पातको सानो टोकरी) वा पवित्र घाँस राखिन्छ।
कलश माथि जौ राखिन्छ।
जमरा राख्ने प्रक्रिया
पवित्र भाँडो वा पात्रमा माटो भरेर जौ छरिन्छ।
त्यसलाई भिजाइएका जौ (धानको बीउ पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ) समान रूपमा छर्छ।
माथि कलश राखेर बलि (नैवेद्य) अर्पण गर्दै दुर्गा देवीलाई आवाहन गरिन्छ।
दैनिक बिहान र साँझ पानी छर्केर पूजा गरिन्छ।
पूजा र नियम
घटस्थापनादेखि महाअष्टमीसम्म नवदुर्गाको पूजा निरन्तर गरिन्छ।
महिलाले विशेषगरी उपवाससहित पूजा गर्ने चलन छ।
जमरा अँध्यारो वा छायाँ भएको कोठामा राख्दा राम्रो उम्रन्छ।
विजयादशमीमा जमरा प्रयोग
दशमीका दिन पाका मान्छे, गुरुजन वा आशीर्वाद दिने व्यक्तिबाट टीका र जमरा ग्रहण गरिन्छ।
जमरा समृद्धि, शक्ति र दीर्घायुको आशीर्वाद स्वरूप मानिन्छ।
जमरा हरियो जीवन र आशाको प्रतीक हो।
यसले देवी दुर्गाको शक्ति र संरक्षणको स्मरण गराउँछ।
टीकासँगै जमरा ग्रहण गर्दा परिवारमा एकता, माया र आशीर्वाद बढ्छ भन्ने विश्वास रहँदै आएको छ।
